Տիզ. Լայմի հիվանդություն (Բորելիոզ)
Ինչո՞ւ է խայթոցն աննկատ մնում
Հայաստանում տարածված Ixodidae (Իքսոդային) ընտանիքի տզերը օժտված են մակաբուծության յուրահատուկ մեխանիզմներով։ Տզի խայթոցը սովորաբար ցավոտ չէ, ինչը պայմանավորված է նրա թքի կենսաքիմիական բաղադրությամբ։
Այն պարունակում է.
- Տեղային անզգայացնող նյութեր, որոնք արգելափակում են ցավային ազդակները,
- Հակամակարդիչներ, որոնք կանխում են արյան մակարդումը սնուցման հատվածում,
- Իմունոսուպրեսիվ միացություններ, որոնք ճնշում են օրգանիզմի տեղային բորբոքային արձագանքը։
Այս գործոնների շնորհիվ մակաբույծը կարող է ժամեր շարունակ մնալ մաշկի վրա՝ իրականացնելով բակտերիալ ներարկումը (ինոկուլյացիա), մինչդեռ մարդը կարող է չկասկածել խայթոցի մասին մինչև մարմնի զննումը կամ ախտանիշների ի հայտ գալը։
Վարակման ժամանակային գործոնը (Պաթոգենեզ)
Լայմի հիվանդության հարուցիչը՝ Borrelia burgdorferi բակտերիան, գտնվում է տզի մարսողական համակարգում։ Վարակման հավանականությունը ուղիղ համեմատական է սնուցման տևողությանը։
Բժշկական վիճակագրության համաձայն
- Եթե տիզը հեռացվել է խայթոցից հետո առաջին 24 ժամվա ընթացքում, վարակման ռիսկը նվազագույն է։
- Վտանգը զգալիորեն մեծանում է, երբ տիզը մնում է մաշկի վրա 36-48 ժամ և ավելի։
Հեռացնելիս տզի չափսերի մեծացումը (արյունով լցվածությունը) հանդիսանում է անուղղակի ցուցիչ՝ գնահատելու համար մաշկի մեջ մնալու տևողությունը և վարակման ռիսկի աստիճանը։
Կլինիկական դրսևորումներ. Միգրացվող էրիթեմա և համակարգային նշաններ
Բորելիոզի կլինիկական ընթացքը բաժանվում է փուլերի։ Առաջնային փուլի հիմնական ախտանիշը միգրացվող օղակաձև էրիթեման է։
- Բնութագիր. Այն ներկայանում է որպես կարմիր բիծ, որն աստիճանաբար ընդարձակվում է եզրերով՝ կենտրոնում թողնելով ավելի բաց հատված (ստեղծելով թիրախի պատկեր)։
- Չափսեր. Էրիթեմայի տրամագիծը սովորաբար գերազանցում է 5 սմ-ը։
- Զգացողություն. Այն հիմնականում չի քորվում և ցավոտ չէ, ինչը տարբերակիչ նշան է սովորական ալերգիկ ցանից կամ այլ միջատների խայթոցից։
Հիվանդության տարածման (դիսեմինացիայի) փուլում ի հայտ են գալիս համակարգային ախտանիշներ, որոնք հիշեցնում են սուր վիրուսային վարակ.
- Տենդ և դող,
- Մկանային և հոդային ցավեր (միալգիա և արթրալգիա),
- Ընդհանուր թուլություն և գլխացավ,
- Պարանոցի մկանների կարծրություն (ռիգիդություն)։
Ախտորոշման չափորոշիչները և լաբորատորիայի դերը
Լայմի հիվանդության ախտորոշման հարցում առկա է կարևոր «պատուհանի շրջան»։ Արյան քննությունը (հակամարմինների՝ IgM և IgG հայտնաբերումը) խայթոցի հաջորդ օրերին տեղեկատվական չէ։
- Ժամկետներ. Հակամարմինների բավարար քանակ օրգանիզմում սինթեզվում է միայն խայթոցից 2-4 շաբաթ անց։ Վաղ փուլում արված թեստը հաճախ տալիս է կեղծ բացասական արդյունք։
- Տզի հետազոտություն. Տզի լաբորատոր քննությունը (հարուցիչի առկայությունը միջատի մեջ) չի հանդիսանում վերջնական ախտորոշում պացիենտի համար։ Բուժման որոշումը կայացվում է՝ հիմնվելով կլինիկական պատկերի և խայթոցի տևողության վրա։
Բժշկական հսկողություն և կանխարգելում
- Բացօթյա վայրերում կրել փակ հագուստ և կիրառել համապատասխան ռեպելենտներ,
- Յուրաքանչյուր զբոսանքից հետո իրականացնել մարմնի մանրակրկիտ զննում,
- Խուսափել ինքնաբուժումից և հակաբիոտիկների (օրինակ՝ դոքսիցիկլինի) ինքնակամ ընդունումից առանց բժշկական ցուցման։
Եզրակացություն
Լայմի հիվանդությունը բարդ վարակային գործընթաց է, որը պահանջում է գրագետ մասնագիտական մոտեցում։ Վաղ փուլում ախտորոշված բորելիոզը արդյունավետորեն բուժվում է հակաբակտերիալ թերապիայի միջոցով։ Զգոնությունը և ախտանիշների ճիշտ գնահատումը թույլ են տալիս կանխել հիվանդության անցումը քրոնիկական փուլի, որն ախտահարում է սիրտը, հոդերը և նյարդային համակարգը։
Այս նյութով կարող եք կիսվել՝
Նյութի հեղինակ՝
